Porównanie infekcji wirusowych i bakteryjnych: jak je odróżnić?

Infekcje górnych dróg oddechowych są jednymi z najczęstszych przyczyn wizyt u lekarza rodzinnego, zwłaszcza w sezonie jesienno-zimowym. Choć objawy wielu z nich są podobne, ich przyczyny mogą być zupełnie różne – w większości przypadków są to wirusy, ale część infekcji wywołują bakterie. Jak je odróżnić?

Zakażenia bakteryjne dróg oddechowych – rodzaje i przyczyny infekcji

Do najczęstszych bakteryjnych infekcji górnych dróg oddechowych należą ostre zapalenie migdałków podniebiennych, zapalenie ucha środkowego, zatok oraz nagłośni. Odpowiedzialne za nie są bakterie Streptococcus pyogenes (paciorkowiec grupy A), Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae i Moraxella catarrhalis​. Bakterie te wykorzystują osłabienie naturalnej bariery ochronnej błon śluzowych, często spowodowane wcześniejszą infekcją wirusową, by wywołać zakażenie. [1]

Rodzaje wirusowych infekcji dróg oddechowych

Wirusy odpowiadają za zdecydowaną większość zakażeń górnych dróg oddechowych – szacuje się, że aż 70–85% zakażeń u dzieci i 90–95% u osób dorosłych ma podłoże wirusowe. [1] Najczęściej są to rinowirusy, koronawirusy, adenowirusy, wirusy paragrypy, grypy (Influenza A i B), a także wirus RS (Respiratory Syncytial Virus) i wirusy Coxsackie. [2] Infekcje wirusowe najczęściej obejmują błonę śluzową nosa, gardła, krtani i tchawicy, ale mogą też prowadzić do zapalenia zatok i ucha środkowego. [2]

Objawy infekcji bakteryjnej

Objawy zakażeń bakteryjnych są zwykle bardziej nasilone i dłużej się utrzymują. Przykładowo bakteryjne zapalenie gardła* i migdałków charakteryzuje się gwałtownym początkiem choroby, a gorączka osiąga lub przekracza 38°C. Może pojawić się silny ból gardła, utrudnione połykanie, powiększenie i bolesność węzłów chłonnych szyi oraz naloty na migdałkach. W przypadku bakteryjnego zapalenia zatok przynosowych typowe objawy także obejmują gorączkę. Na infekcję bakteryjną wskazują również silne dolegliwości bólowe o charakterze miejscowym i występujące jednostronnie, nasilenie się objawów, nawet jeśli pojawiła się chwilowa poprawa oraz podwyższone markery stanu zapalnego (OB, CRP –białko C-reaktywne, ang. C-reactive protein). [1]

Objawy infekcji wirusowej

Zakażenia wirusowe rozwijają się zwykle łagodniej i mają tendencję do samoistnego ustępowania w ciągu kilku dni. Charakterystyczne symptomy obejmują stan podgorączkowy, katar, kaszel, ból gardła, chrypkę i bóle mięśniowe. Często współwystępuje zapalenie spojówek, uczucie zatkania nosa oraz osłabienie. W badaniu gardła można zaobserwować przekrwienie błony śluzowej, ale bez nalotów. Objawy zwykle zaczynają ustępować po 3-4 dniach – w przypadku infekcji gardła, a już po 2-3 dniach przy zapaleniu ucha środkowego. [1]

Infekcje bakteryjne i wirusowe – główne różnice

Główną różnicą między infekcjami bakteryjnymi a wirusowymi jest sposób ich przebiegu oraz charakter objawów. W infekcjach bakteryjnych dominują: wysoka gorączka, silny ból gardła, brak kataru, czy kaszlu i wyraźna bolesność węzłów chłonnych. Z kolei infekcje wirusowe wiążą się częściej z objawami ogólnymi takimi jak katar, kaszel, chrypka, zapalenie spojówek i bóle mięśni. Trwają krócej i zazwyczaj ustępują bez konieczności leczenia antybiotykami​​. [1]

Jak wygląda diagnoza?

Rozpoznanie infekcji górnych dróg oddechowych polega głównie na wywiadzie i badaniu fizykalnym. W przypadku wątpliwości lekarz może posłużyć się skalą Centora lub McIsaaca, które pomagają ocenić prawdopodobieństwo zakażenia paciorkowcem. Jeśli specjalista podejrzewa infekcję bakteryjną, szczególnie paciorkowcową anginę, zleca wykonanie szybkiego testu antygenowego lub posiewu wymazu z gardła – ten drugi stanowi tzw. złoty standard diagnostyki​. Diagnostyka mikrobiologiczna infekcji zatok czy ucha środkowego jest trudniejsza i wykonywana jedynie w uzasadnionych przypadkach, często podczas zabiegów laryngologicznych. [2]

Leczenie zakażeń bakteryjnych i infekcji wirusowych

Leczenie zakażeń wirusowych polega głównie na terapii objawowej, której celem jest zmniejszenie gorączki, bólu oraz ewentualnego obrzęku błon śluzowych. Stosuje się przy tym środki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe, preparaty obkurczające naczynia, nawilżające oraz czasami substancje pochodzenia roślinnego. W przypadku zakażeń bakteryjnych, oprócz leczenia objawowego, stosowana jest także antybiotykoterapia. [1]

Artykuł na zlecenie marki Chlorchinaldin

Źródła

[1] Rogalska, M., & Misiołek, M. (2024). Zakażenia górnych dróg oddechowych–skojarzone leczenie objawowe i przyczynowe z perspektywy otorynolaryngologicznej. Lekarz POZ, 10(5).

[2] Biernat M., Zakażenia górnych dróg oddechowych, Katedra i Zakład Mikrobiologii, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu: https://www.umed.wroc.pl/sites/default/files/mikrobiologia/files/Zakazenia_gornych_drog_oddechowych_pop.pdf